Gelukkig is er licht aan de horizon: “Vaak kan het gehoorverlies goed verholpen worden met de juiste apparatuur en kan daarmee ook eenzaamheid voorkomen worden,” stelt Anne Venneri, audicien bij Specsavers. “Echter, de slechthorende zelf neemt vaak niet tijdig actie omdat de drempel te hoog of de schaamte te groot is. Daarom speelt de omgeving zo’n essentiële rol in het vroegtijdig signaleren van het probleem en vervolgens het gesprek aan te gaan.”

Stap 1 - Signaleren van gehoorverlies:

• Je hoort vaker “wat zeg je” of je krijgt door dat een ander ‘afwezig’ is in het gesprek.
• Iemand wil altijd aan dezelfde kant zitten als je met hem/haar kletst of leunt naar voren.
• Het volume van de tv, radio en telefoon gaat steeds een tikkie hoger.
• Je krijgt vreemde antwoorden of reacties, omdat slechthorenden proberen te liplezen of zelf de missende informatie invullen.
• Slechthorenden worden vaak stiller in grotere groepen. Door veel omgevingsgeluid kunnen mensen met beginnend gehoorverlies de weg kwijt raken in het geroezemoes.
• Telefoon- en online gesprekken gaan lastig, omdat hier veel ruis bij komt kijken. Een slechthorende kan hier niet goed mee omgaan.
• Er wordt niet gereageerd op de deurbel.
• Luisteren met een frons. Bij beginnende slechthorendheid moet je gesprekspartner extra moeite doen om je te verstaan en daarbij kan diegene gaan fronsen.

Bespeur je deze signalen of merk je dat iemand niet goed meekomt? Dan is het een kwestie van op subtiele wijze het gesprek aangaan, zodat je iemand kunt aansporen om hulp te zoeken. Specsavers deelt enkele tips.

Stap 2 - Het gesprek voeren:
Wanneer je het gesprek opent, zorg er dan voor dat je dit doet op een plek die veilig aanvoelt. Je wilt niet dat je naaste zich ongemakkelijk voelt, dus zoek bijvoorbeeld een fijne plek in huis waar je geen last hebt van achtergrondgeluid. Praat altijd vanuit je gevoel en toon je kwetsbaarheid, op die manier zal de ander zich ook kwetsbaar opstellen en zal hij/zij sneller het probleem blootleggen.

• Voer het gesprek op een veilige plek (privé, comfortabel en geen achtergrondgeluid).
• Spreek vanuit je gevoel en stel je kwetsbaar op, zo creëer je meer verbinding en zal de ander sneller zijn/haar moeilijkheden blootleggen. Laat verwijten en frustratie achterwege.
• Begin het gesprek vanuit iets dat je is opgevallen. Bijvoorbeeld: “Je bent de laatste tijd wat stil in gezelschap met anderen, of het is me opgevallen dat je me vaker vraagt om mezelf te herhalen dan voorheen.” of: “Er zijn me recentelijk wat veranderingen opgevallen en ik ben benieuwd hoe je je voelt.”
• Voel aan of je door mag vragen. Het maakt daarbij niet uit of je tegenover je vriend zit of je moeder, als het contact voor jou warm genoeg voelt kun je dit doen.
• Wees een actieve luisteraar in plaats van een zender in het gesprek (luisteren kost een slechthorende veel energie).
• Zorg ervoor dat jij niet degene bent die vertelt waar de schoen wringt, maar dat je naaste dit zichzelf realiseert.
• Bespreek het belang van het aanpakken van gehoorverlies (namelijk, een blij en energiek brein, weer gezellig met anderen uit eten) en focus op de positieve gevolgen van bijvoorbeeld een hoortoestel.
• Bereid jezelf ook voor op het gesprek, want je kunt verwachten dat de slechthorende het probleem niet erkent.
• Laat weten dat er veel ontwikkelingen zijn in gehoor technologie en dat hoortoestellen vandaag de dag kleiner, betaalbaar en nauwelijks zichtbaar zijn.
• Wees erop voorbereid dat je weerstand of ontkenning kunt ondervinden tijdens het gesprek, en dat het misschien wel meerdere gesprekken gaat kosten voor je naaste klaar is om een stap te zetten. Zorg hoe dan ook dat je geduldig en open blijft en werk naar een oplossing.

Vaak leven we zo mee dat we automatisch in een aantal valkuilen stappen. Houd daarom zelf rekening met onderstaande valkuilen:

• Zeggen dat je echt volledig begrijpt hoe iemand zich voelt, terwijl je dat in principe niet kunt weten als je zelf geen gehoorverlies hebt.
• De allesweter uithangen; houd het gesprek subtiel en gebalanceerd. Het gaat niet om jou.
• Verzachten van dat wat moeilijk is voor de ander; geef ruimte aan moeilijkheden die komen bij niet goed kunnen horen, zonder het te bagatelliseren.
• Oplossingen aandragen die niet passen bij de ander; niet iedereen wil meteen fysiek een winkel in stappen, relevant leesmateriaal kan al een goed begin zijn.

Stap 3 - Een hoortest doen:
Hebben jullie goede gesprekken gehad en heb je het gevoel dat de ander toe is aan de volgende stap? Stel dan voor om samen naar een audicien te gaan. Dit kan letterlijk de drempel verlagen én het verkleint de kans op het nog langer uitstellen van een bezoek. Is je naaste daar nog niet aan toe? Stel dan voor om samen een online hoortest te doen.

Belangrijk dat we er dus samen voor zorgen dat iedereen erbij blijft horen, en tijdens de decembermaand kun jij hier een waardevolle rol in spelen. Houd deze feestdagen dus een oogje oortje open!

Hoorzorg levert meer op dan het kost
In Nederland is hoorzorg goed geregeld. In principe is er voor ieder type gehoorverlies een passend hoortoestel binnen de vergoede zorg beschikbaar. De innovatie binnen de vergoede zorg zet door en er blijven nieuwe technieken beschikbaar komen. Als er vanwege de complexiteit van het gehoorverlies toch een medische noodzaak is voor een ander toestel dan volgens het Hoorprotocol voorgeschreven, kan de audicien hiervoor een bijzondere individuele zorgaanvraag indienen. Dit valt eveneens onder de verzekerde zorg. Hiermee is er in Nederland een systeem ontwikkeld waarbij adequate hoorzorg en innovatie voor iedereen toegankelijk en betaalbaar is. Daarnaast levert hoorzorg meer op dan dat het kost.

Behoud van hoorzorg in basisverzekering
Het is niet eenvoudig te voorspellen wat precies het effect van het wel of niet vergoeden van hoortoestellen is op de penetratiegraad. Het valt te verwachten dat er een positieve relatie is tussen vergoeding en het gebruik van hoortoestellen. In een vergelijkend onderzoek tussen Australië en het Verenigd Koninkrijk van Deloitte Access Economics (2017) wordt geconcludeerd dat het aantal mensen dat een hoortoestel gebruikt met de helft toeneemt als deze vergoed wordt vanuit de zorgverzekering. In het licht van bovenstaande én de nadelige gevolgen van slechthorendheid, pleit Specsavers voor het behoud van hoorzorg in de basisverzekering. Hoorzorg moet toegankelijk én betaalbaar blijven.

De gevolgen van onbehandeld gehoorverlies zijn naast hoge maatschappelijke kosten (€5,8 miljard zonder beschikbare hoorzorg) ook voor de slechthorende zelf groot. Door gehoorproblemen kan men in ernstige mate problemen ondervinden op de arbeidsmarkt (werkloosheid, langdurig verzuim en verminderde productiviteit), maar ook in sociaal opzicht veel verliezen. Zo vermijden slechthorenden vaker contact waardoor een sociaal isolement kan ontstaan. Ook heeft een onbehandelde slechthorende sneller kans op depressies, gevoelens van eenzaamheid en 10 procent meer kans op vervroegde dementie.

€1 hoorzorg levert €10 op
Momenteel zijn de jaarlijkse uitgaven voor reguliere hoorzorg voor leeftijdsgerelateerde slechthorendheid ongeveer €260 miljoen, wat voor ruim 90 procent in de kosten voor hoortoestellen zit. Hiervan wordt €135 miljoen vanuit de Zorgverzekeringswet vergoed. Met deze totale investering wordt onder de 800.000 dragers van hoortoestellen jaarlijks naar schatting €2,5

miljard aan baten gerealiseerd. Eén hoorzorg-euro is dus bijna €10 waard. De resterende maatschappelijke kosten van leeftijdsgerelateerde slechthorendheid bedragen daarmee €3,6 miljard (€5,8 miljard + €260 miljoen - €2,5 miljard). Maar er is nog genoeg winst te behalen. Ervan uitgaande dat reguliere hoorzorg bij de vooralsnog onbehandelde groep ook 80 procent effectief is, is jaarlijks nog €2,1 miljard te besparen door reguliere hoorzorg. Het grootste deel van die kosten wordt gemaakt door onbehandelde mensen met mild gehoorverlies, waarvan 70 procent directe economische kosten zijn.

Slechthorendheid groeiend probleem beroepsbevolking
De verwachting is dat de groep matig tot ernstig slechthorenden groeit tot 1,7 miljoen Nederlanders in 2030, met name door vergrijzing. Maar ook onder de beroepsbevolking zal het aantal slechthorenden sterk toenemen. Momenteel bevindt 15 procent van de matig tot ernstig onbehandelde slechthorenden zich onder de beroepsbevolking, wat neerkomt op 35.000 werkenden (tot 67 jaar). Door de verschuiving van de AOW-leeftijd zullen hier in komende 10 jaar circa 30.000 bij komen.

Voor de komende jaren is een extra investering in hoorzorg noodzakelijk. Zonder groei in de hoorzorg lopen de maatschappelijke kosten in 2030 op tot €4,7 miljard per jaar. De kosten zullen vooral worden veroorzaakt door werkenden met mild tot matig gehoorverlies en ouderen met matig tot ernstig gehoorverlies.

Overhandiging ministerie VWS
Het rapport werd op 18 september jl., door Specsavers aangeboden aan Bas van den Dungen, Directeur-Generaal Curatieve Zorg bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Bij de overhandiging waren ook Wil Verschoor (directeur Stichting Hoormij), Jan de Laat (klinisch fysicus audioloog bij LUMC), Marco Strik (directeur FENAC), Jan-Peter Heida (partner SiRM), Jan van Ginneken (beleidsadviseur medische hulpmiddelen VWS) en Karla van Rooijen (plv. directeur geneesmiddelen en medische technologie VWS) aanwezig.

Over het onderzoek
Het onderzoek is in 2019 uitgevoerd door SiRM (Strategies in Regulated Markets), een vooraanstaand onderzoeks- en adviesbureau. Het onderzoek is gefinancierd door Specsavers en is tot stand gekomen in samenwerking met verschillende ervaringsdeskundigen en experts uit de (hoor)zorgmarkt. 

Gehoor belangrijkste instrument

Wibi Soerjadi heeft zelf ondervonden dat zijn gehoor hem plots in de steek liet: “Als componist is mijn gehoor mijn belangrijkste instrument. Toen ik tien jaar geleden met plotselinge doofheid werd geconfronteerd door een aantasting van mijn gehoorzenuw, dacht ik dat ik mijn grootste passie nooit meer goed zou kunnen beoefenen. Ik hoorde namelijk steeds de verkeerde noten. Ik heb mijn hersenen gestimuleerd door te blijven spelen en na veel tijd en moeite kwam alles gelukkig weer terug. Het is nog altijd onduidelijk waar mijn doofheid vandaan kwam, waardoor ik voorzichtig met mijn gehoor blijf omgaan.”

Taboe op gehoorverlies
Specsavers zet zich daarom samen met de musicus in om het belang van een goed gehoor te onderstrepen. “Nederland kent 2,6 miljoen leeftijdsgerelateerde slechthorenden, waarvan de helft kampt met matig tot ernstig gehoorverlies (meer dan 35 dB). Toch is de drempel om naar een audicien te stappen voor veel mensen hoog en er hangt nog altijd negatief stigma rondom het dragen van een hoortoestel. Zonde, want een verminderd gehoor kan een grote impact hebben op een mensenleven. Samen met Wibi Soerjadi willen we op een toegankelijke manier aandacht vragen voor het belang van een goed gehoor en de emotionele drempel van een hoortoestel verlagen”, aldus Remko Berkel, directeur van Specsavers Nederland.

De samenwerking werd op dinsdag 2 juli officieel afgetrapt tijdens een intiem en speciaal concert van Wibi Soerjadi in The Mayer Manor te Amsterdam. Tijdens dit concert liet Soerjadi de genodigden ervaren hoe hij zijn plotselinge doofheid waarnam en hoe iemand met gehoorverlies muziek waarneemt. Dit deed hij samen met klinisch neuropsycholoog en specialist Gehoor, Geheugen en Gedrag Olav Wagenaar, die wetenschappelijke toelichting gaf omtrent de (psychische) impact van gehoorverlies. Vanaf vandaag is Soerjadi te zien in de nieuwe tv-commercial van Specsavers Audiciens.

De ideale beltoon
Michiel Wesselink, audiotechnicus bij Soundcircus: “Samen met een audicien van Specsavers zijn we aan de slag gegaan om een ideale beltoon voor slechthorenden te ontwikkelen, met steeds in het achterhoofd: welke tonen zijn voor mensen met ouderdomsgehoorverlies het best hoorbaar en welke minder? Daarbij hebben we gekeken naar een helder geluid dat goed te onderscheiden is van omgevingsgeluiden, wat resulteert in een functioneel maar niet-storend geluid. We zijn daarom gaan zitten op korte signaaltonen met een variatie in ritme, melodie, frequentie en volume. Bepaalde frequenties stuwen we naar boven en we hebben tevens gezocht naar een hybride vorm tussen signaal- en muziekgeluid.”

De beltoon is ontwikkeld voor mensen met een gehoorverlies vanaf 35 dB. Demelza Rapmund, audicien bij Specsavers: “Dit is de grens waarop het gehoor al wel is verslechterd, maar men vaak nog niet overgaat tot het gebruik van een hoortoestel. Om te laten horen hoe een ‘normale’ beltoon klinkt voor mensen met gehoorverlies, hebben we tevens een simulatiebeltoon* ontwikkeld. Je hoort hierbij duidelijk dat de hoge tonen als eerst wegvallen. We hopen dat dit zorgt voor een stukje begrip van de omgeving.”

Veteranendag 2018
Tijdens de jaarlijkse Veteranendag op 30 juni jl. is de beltoon geïntroduceerd. Bezoekers konden de beltoon ter plekke gratis door Specsavers laten installeren op hun smartphone. Specsavers is als partner voor het tiende jaar verbonden aan de Nederlandse Veteranendag.

De beltoon wordt aangeboden door Specsavers en is te downloaden via de website:

www.specsavers.nl/beltoon.

*Het simulatiegeluid van hoe een beltoon klinkt voor mensen met een gehoorverlies van 35 dB, is bijgevoegd in de bijlage.