Gelukkig is er licht aan de horizon: “Vaak kan het gehoorverlies goed verholpen worden met de juiste apparatuur en kan daarmee ook eenzaamheid voorkomen worden,” stelt Anne Venneri, audicien bij Specsavers. “Echter, de slechthorende zelf neemt vaak niet tijdig actie omdat de drempel te hoog of de schaamte te groot is. Daarom speelt de omgeving zo’n essentiële rol in het vroegtijdig signaleren van het probleem en vervolgens het gesprek aan te gaan.”

Stap 1 - Signaleren van gehoorverlies:

• Je hoort vaker “wat zeg je” of je krijgt door dat een ander ‘afwezig’ is in het gesprek.
• Iemand wil altijd aan dezelfde kant zitten als je met hem/haar kletst of leunt naar voren.
• Het volume van de tv, radio en telefoon gaat steeds een tikkie hoger.
• Je krijgt vreemde antwoorden of reacties, omdat slechthorenden proberen te liplezen of zelf de missende informatie invullen.
• Slechthorenden worden vaak stiller in grotere groepen. Door veel omgevingsgeluid kunnen mensen met beginnend gehoorverlies de weg kwijt raken in het geroezemoes.
• Telefoon- en online gesprekken gaan lastig, omdat hier veel ruis bij komt kijken. Een slechthorende kan hier niet goed mee omgaan.
• Er wordt niet gereageerd op de deurbel.
• Luisteren met een frons. Bij beginnende slechthorendheid moet je gesprekspartner extra moeite doen om je te verstaan en daarbij kan diegene gaan fronsen.

Bespeur je deze signalen of merk je dat iemand niet goed meekomt? Dan is het een kwestie van op subtiele wijze het gesprek aangaan, zodat je iemand kunt aansporen om hulp te zoeken. Specsavers deelt enkele tips.

Stap 2 - Het gesprek voeren:
Wanneer je het gesprek opent, zorg er dan voor dat je dit doet op een plek die veilig aanvoelt. Je wilt niet dat je naaste zich ongemakkelijk voelt, dus zoek bijvoorbeeld een fijne plek in huis waar je geen last hebt van achtergrondgeluid. Praat altijd vanuit je gevoel en toon je kwetsbaarheid, op die manier zal de ander zich ook kwetsbaar opstellen en zal hij/zij sneller het probleem blootleggen.

• Voer het gesprek op een veilige plek (privé, comfortabel en geen achtergrondgeluid).
• Spreek vanuit je gevoel en stel je kwetsbaar op, zo creëer je meer verbinding en zal de ander sneller zijn/haar moeilijkheden blootleggen. Laat verwijten en frustratie achterwege.
• Begin het gesprek vanuit iets dat je is opgevallen. Bijvoorbeeld: “Je bent de laatste tijd wat stil in gezelschap met anderen, of het is me opgevallen dat je me vaker vraagt om mezelf te herhalen dan voorheen.” of: “Er zijn me recentelijk wat veranderingen opgevallen en ik ben benieuwd hoe je je voelt.”
• Voel aan of je door mag vragen. Het maakt daarbij niet uit of je tegenover je vriend zit of je moeder, als het contact voor jou warm genoeg voelt kun je dit doen.
• Wees een actieve luisteraar in plaats van een zender in het gesprek (luisteren kost een slechthorende veel energie).
• Zorg ervoor dat jij niet degene bent die vertelt waar de schoen wringt, maar dat je naaste dit zichzelf realiseert.
• Bespreek het belang van het aanpakken van gehoorverlies (namelijk, een blij en energiek brein, weer gezellig met anderen uit eten) en focus op de positieve gevolgen van bijvoorbeeld een hoortoestel.
• Bereid jezelf ook voor op het gesprek, want je kunt verwachten dat de slechthorende het probleem niet erkent.
• Laat weten dat er veel ontwikkelingen zijn in gehoor technologie en dat hoortoestellen vandaag de dag kleiner, betaalbaar en nauwelijks zichtbaar zijn.
• Wees erop voorbereid dat je weerstand of ontkenning kunt ondervinden tijdens het gesprek, en dat het misschien wel meerdere gesprekken gaat kosten voor je naaste klaar is om een stap te zetten. Zorg hoe dan ook dat je geduldig en open blijft en werk naar een oplossing.

Vaak leven we zo mee dat we automatisch in een aantal valkuilen stappen. Houd daarom zelf rekening met onderstaande valkuilen:

• Zeggen dat je echt volledig begrijpt hoe iemand zich voelt, terwijl je dat in principe niet kunt weten als je zelf geen gehoorverlies hebt.
• De allesweter uithangen; houd het gesprek subtiel en gebalanceerd. Het gaat niet om jou.
• Verzachten van dat wat moeilijk is voor de ander; geef ruimte aan moeilijkheden die komen bij niet goed kunnen horen, zonder het te bagatelliseren.
• Oplossingen aandragen die niet passen bij de ander; niet iedereen wil meteen fysiek een winkel in stappen, relevant leesmateriaal kan al een goed begin zijn.

Stap 3 - Een hoortest doen:
Hebben jullie goede gesprekken gehad en heb je het gevoel dat de ander toe is aan de volgende stap? Stel dan voor om samen naar een audicien te gaan. Dit kan letterlijk de drempel verlagen én het verkleint de kans op het nog langer uitstellen van een bezoek. Is je naaste daar nog niet aan toe? Stel dan voor om samen een online hoortest te doen.

Belangrijk dat we er dus samen voor zorgen dat iedereen erbij blijft horen, en tijdens de decembermaand kun jij hier een waardevolle rol in spelen. Houd deze feestdagen dus een oogje oortje open!

Neerslachtiger en minder sociaal door slecht gehoor
Nederlanders merken ook verandering in het gedrag en karakter van het slechthorende familielid ten opzichte van voordat hij/zij last had van gehoorverlies. Deze persoon wordt sinds hij/zij een slechter gehoor heeft als minder betrokken, gezellig, geïnteresseerd en ad rem ervaren. Ook is hij/zij duidelijk een minder fijne en actieve gesprekspartner geworden en komt het slechthorende familielid meer neerslachtig, eenzaam en vermoeid over dan voordat het gehoorverlies was opgetreden. 14 procent vindt dat deze persoon meer een buitenstaander is geworden in de familie door zijn/haar gehoorverlies. Bijna zestig procent (58%) van de Nederlanders beschouwt (licht) gehoorverlies dan ook als een handicap.

Het is je eigen schuld
45 procent van de respondenten geeft aan dat hun familielid (nog) niets aan zijn/haar gehoorverlies heeft gedaan. Dit tot ergernis van de familie, die vindt dat het slechthorende familielid zichzelf hiermee onnodig beperkt (37%) en isoleert (19%). Daarnaast vinden ze het eigenwijs (36%) en dom (12%). Als het henzelf zou betreffen, hadden ze al veel eerder actie ondernomen, zegt een ruime meerderheid (67%). 40 procent zou dan ook trots zijn op het slechthorende familielid als hij/zij iets aan het gehoorverlies zou doen.

De belangrijkste resultaten van het onderzoek op een rij

• 96% van de respondenten heeft de persoon af en toe tot vaak op zijn/haar slechthorendheid gewezen.
• 28% van de respondenten geeft aan dat de persoon zijn/haar gehoorverlies zelf niet erkent.
• 45% van de respondenten geeft aan dat deze persoon niets aan zijn/haar gehoorverlies heeft gedaan.
  • 37% van de respondenten vindt dat hij/zij zich hierdoor onnodig beperkt.
  • 36% vindt het eigenwijs.
  • 19% vindt dat hij/zij zich hierdoor onnodig isoleert.
  • 17% vindt het vervelend.
  • 12% vindt het dom.
  • 4% vindt het niet sociaal.
• Volgens de respondenten gaan familieleden als volgt om met de persoon met gehoorverlies:
  • Bij 23% van de respondenten worden er grappen gemaakt over de persoon metgehoorverlies.
  • Bij 8% wordt hij/zij gemeden/genegeerd in gesprekken en/of tijdens familieaangelegenheden.
  • Bij 11% wordt deze persoon minder serieus genomen.
  • Bij 12% worden beslissingen voor deze persoon genomen als hij/zij niet reageert (bijvoorbeeld wat deze persoon wilt eten of drinken).
• De respondenten ervaren het zelf zo:
  • 23% ervaart problemen met deze persoon tijdens familieaangelegenheden.
  • 38% vindt het vervelend om dingen steeds te herhalen.
  • 35% vindt dat de kwaliteit van zijn/haar gesprekken met deze persoon achteruit zijn gegaan in vergelijking met de periode voordat er gehoorverlies optrad.
  • 39% vindt een gesprek met deze persoon minder spontaan, omdat hij/zij vaak dingen moet herhalen.
  • 63% doet zijn/haar best om de persoon met gehoorverlies te betrekken bij gesprekken, 11% doet dit niet.
  • 32% merkt dat er sneller langs de persoon met gehoorverlies heen wordt gepraat.
  • 36% is er mee gestopt deze persoon erop te wijzen dat hij/zij iets aan zijn/haar gehoorverlies moet doen.
  • 79% vindt het belangrijk dat de persoon met gehoorverlies actief deelneemt aan familieaangelegenheden, 5% vindt dit niet belangrijk.
• De persoon wordt sinds hij/zij last heeft gekregen van gehoorverlies als minder betrokken, gezellig, geïnteresseerd en ad rem ervaren.
• De persoon wordt als een minder fijne en actieve gesprekspartner gezien en komt meer neerslachtig, eenzaam en vermoeid over dan voordat het gehoorverlies was opgetreden.
• 10% vindt het een ‘moetje’ om met deze persoon een praatje te maken.
• 13% vindt het lastig om één-op-één een gesprek met deze persoon te voeren.
• 5% vermijdt een één-op-één gesprek met deze persoon.
• 14% vindt dat deze persoon meer een buitenstaander is geworden in de familie door zijn/haar gehoorverlies.
• 67% zou zelf eerder actie ondernemen als zij gehoorverlies zouden hebben.
• 58% van de Nederlanders beschouwen (licht) gehoorverlies als een handicap.
• 40% zou trots zijn op het slechthorende familielid als hij/zij iets aan het gehoorverlies zou doen.

Mannen steken kop in het zand
Momenteel krijgen mannen, vergeleken met vrouwen, al op jongere leeftijd te maken met een afname van het gehoor. Dit komt onder meer door het gebrek aan gehoorbescherming in hun werkzame verleden.

Top 5 verbeteringen na aanpak gehoorverlies

Van mannen met erkende hoorproblemen in de leeftijdscategorie 55+ draagt 48 procent geen hoortoestel. Mannen die hun gehoorverlies lange tijd* niet erkenden merken, sinds gebruik van een hoortoestel, een aanzienlijke verbetering in de interactie met hun omgeving. Na gebruik van een hoortoestel kregen/hadden mannen minder…

1. …vaak de vraag om iets te herhalen (29% verbeterd)
2. …last van spraakverwarring (28% verbeterd)
3. …last van frustratie omdat ze niet begrepen werden (28% verbeterd)
4. …moeite om vrouwen en kinderen te verstaan (27% verbeterd)
5. …irritaties in de huiselijke sfeer (27% verbeterd)

*Tussen de 18 en 24 maanden.

Enkele overige resultaten uit het onderzoek op een rij

• Meer dan 40 procent van de mannen heeft langer gewacht met het maken van een afspraak voor hun hoorprobleem dan voor een andere afspraak omtrent hun gezondheid.
• De drempel om een hoortoestel aan te schaffen blijkt toch hoog te zijn. Zowel in prijs (40%), als in moeite, geen zin/tijd om naar een audicien te gaan (23%).
• Vrouwen nemen gemiddeld gezien eerder actie dan mannen om iets aan hun gehoorverlies te doen – gemiddeld 20 maanden tegenover 24 maanden voor mannen.
• Mannen met een hoortoestel die snel handelden (binnen zes maanden) genieten aanzienlijk meer van het leven (stijging van 20%) dan toen ze nog met gehoorklachten rondliepen, de relaties met collega’s en leidinggevenden verbeterden (stijging van 13%) en het is makkelijker om te ontspannen (stijging van 15%).
• Ondanks signalen uit de omgeving vindt ruim één derde van de mannen (35%) het gehoorverlies onvoldoende om een hoortoestel aan te schaffen.
• Mannen verwachten hiernaast dat ze moeten inleveren op hun zelfvertrouwen; 15 procent zou zich minder zelfverzekerd voelen wanneer zij een hoortoestel zouden dragen.

Top 5 ergernissen als gevolg van gehoorverlies

Mannen die door hun omgeving worden gewezen op mogelijke symptomen van gehoorverlies, geven aan dat de volgende irritaties impact hebben op hun relaties met anderen:

1. Mensen vinden het vervelend om te moeten herhalen wat ze hebben gezegd (32%)
2. Mensen worden ongeduldig wanneer ik ze niet meteen versta (15%)
3. Er zijn vaker irritaties onderling (12%)
4. Mensen denken dat ik niet geïnteresseerd ben (11%)
5. We voeren minder gesprekken met elkaar (8%)

“Pardon, kunt u dat herhalen?”
Eén op de drie onderzochte senioren (36%) denkt dat hun gehoor op dit moment niet optimaal functioneert. De helft van deze groep (53%) merkt dit doordat ze in gesprekken regelmatig om herhaling vragen. Velen moeten daarnaast de tv en radio steeds harder zetten.