Mevrouw Van Dijk bezocht haar huisarts en noemde terloops een vlekje in haar linkeroog dat ze al anderhalve maand zag. “Ik merkte ook dat ik ’s avonds moeite had met puzzelen, maar zocht er niets achter. Mijn huisarts adviseerde me om naar Specsavers in Emmeloord te gaan voor een ooggezondheidsonderzoek. Daar kon ik snel terecht.” 

Ooggezondheidsonderzoek gaf duidelijkheid 

In de Specsavers winkel koos mevrouw Van Dijk bewust voor een uitgebreid ooggezondheidsonderzoek. Opticien en eigenaar Jildou Raanhuis: “Tijdens het onderzoek zagen we dat de oogdruk sterk verhoogd was. Dat is een belangrijk signaal dat er iets mis kan zijn. Ik heb mevrouw verteld dat ze direct naar de oogarts moest.”  

Raanhuis schakelde meteen door. Aangezien de huisarts niet direct bereikbaar was, verzorgde een optometrist van Specsavers een doorverwijzing naar de Bergman Kliniek in Lelystad. Binnen anderhalf uur zat mevrouw Van Dijk in het ziekenhuis. Daar werd de diagnose glaucoom gesteld, een oogaandoening waarbij de oogzenuw beschadigd raakt. Dit kan ontstaan door een te hoge oogdruk. Zonder behandeling kan dit leiden tot blijvend zichtverlies. 

Behandeling en herstel 

Mevrouw Van Dijk kreeg in het ziekenhuis direct oogdruppels, die ze twee keer per dag moet gebruiken. Vervolgens werd haar linkeroog gelaserd om de druk blijvend te verlagen. Preventief werd ook het rechteroog behandeld. Inmiddels gaat het naar omstandigheden goed. “Dat vlekje blijft en ik zal waarschijnlijk altijd druppels moeten gebruiken. Maar gelukkig heb ik mijn zicht nog,” aldus mevrouw Van Dijk.  Mevrouw Van Dijk is vol lof over de aanpak van de opticien in Emmeloord. “Jildou heeft zo snel gehandeld en alles geregeld. Van de huisarts tot het ziekenhuis en zelfs de verzekeraar. Ik ben haar enorm dankbaar.”  

Belang van regelmatige oogcontrole 

Raanhuis benadrukt hoe belangrijk alertheid is: “Vaak ervaren mensen geen klachten, waardoor de oogziekte pas laat wordt opgemerkt. Dat maakt het zo’n verraderlijke oogziekte. Omdat een hoge oogdruk een van de symptomen kán zijn, is het belangrijk om regelmatig je ogen te laten controleren.” 

Mevrouw Van Dijk hoopt dat haar verhaal anderen aanzet tot actie. Haar dochter is al bij de winkel langsgeweest. “Wacht niet tot je klachten krijgt. Laat je ogen regelmatig en uitgebreid controleren, ook als je denkt dat er niks aan de hand is. Ik ben een echt buitenmens en natuurliefhebber. Als ik de kleuren niet meer kan zien, wordt het een doodse bende. Daarom ben ik zo blij dat dit op tijd ontdekt is. Ik weet niet goed hoe ik Jildou kan bedanken, voor mij is het bezoek aan Specsavers Emmeloord echt mijn redding geweest.”  

“Het is zorgwekkend om te zien dat men weinig prioriteit geeft aan de ogen. Het advies is om iedere twee jaar je ogen te laten controleren, of het nu gaat om een oogmeting of een ooggezondheidsonderzoek”, stelt Farah Amara, optometrist bij Specsavers. “Het verraderlijke aan een oogaandoening is dat deze zich onopgemerkt kan ontwikkelen, met soms weinig of vage klachten gedurende een lange periode. Sluipenderwijs tast de aandoening het zicht aan. Daardoor trekken mensen te laat aan de bel en kan het zicht niet altijd meer hersteld worden.” Dat is ook bij de oogziekte glaucoom het geval. Het verloop van glaucoom is over het algemeen pijnloos en wordt niet altijd opgemerkt. Dat komt omdat uitval in één oog wordt opgevangen door het andere oog. Naarmate de oogzenuw meer schade oploopt, verdwijnen er steeds meer delen van het gezichtsveld. In één van de laatste stadia van glaucoom ontstaat kokerzicht, waardoor het lijkt alsof je door een smalle koker kijkt.

Demografische verschillen
Uit het onderzoek blijkt dat het onderzoeken van de gezondheid van de ogen voor mannen (5,8 procent) minder prioriteit heeft dan voor vrouwen (8,7 procent). Over het algemeen blijkt uit het onderzoek dat de verschillende medische onderzoeken meer prioriteit hebben bij hogeropgeleiden. Echter, dit is niet het geval voor het uitvoeren van een oogmeting en ooggezondheidsonderzoek. Hier geldt het juist andersom.

Cortisol
Cortisol, ook wel bekend als het stresshormoon, zorgt op zijn beurt weer voor een verhoogd risico op oogaandoeningen. Wanneer je veel stress ervaart, maakt je lichaam cortisol aan. Dit hormoon kan de oogdruk verhogen. Dit verhoogt het risico op oogaandoeningen. "Als je langdurig veel stress hebt, kan dat problemen veroorzaken, zoals beschadiging aan je netvlies of zelfs glaucoom. Daarom is het belangrijk om regelmatig een ooggezondheidsonderzoek te laten doen,” aldus Amara.

Hormoonveranderingen tijdens de zwangerschap
Tijdens de zwangerschap vinden er veel hormonale en fysiologische veranderingen plaats in het lichaam die ook de gezondheid van het oog kunnen beïnvloeden. De meest voorkomende veranderingen zijn droge ogen en veranderingen in het zicht.

"Tijdens de zwangerschap ervaren veel vrouwen een verminderd zicht, vooral op afstand. Dit komt door veranderingen in het hoornvlies. Vocht hoopt zich op in het hoornvlies, waardoor het dikker wordt. Het zicht wordt meestal na de zwangerschap weer normaal. Daarom is het geen goed idee om een nieuwe bril aan te schaffen totdat je lichaam en hormonen weer zijn hersteld,” aldus Farah.

Hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap kunnen de samenstelling van het traanvocht beïnvloeden en de afscheiding ervan in de buitenste, vette lagen verminderen. Sommige vrouwen kunnen tijdens de zwangerschap moeilijk fel licht verdragen.

In de overgang, hou een oogje in het zeil
Opvliegers, stemmingswisselingen en concentratieproblemen worden veel besproken, maar de effecten van de overgang op de ooggezondheid van vrouwen zijn veel minder bekend. De overgang en de daarmee gepaard gaande veranderingen in de hormoonproductie veroorzaken veel verschillende veranderingen in het lichaam.

Amara vertelt: "Tijdens de overgang neemt de productie van oestrogeen af en dat kan gevolgen hebben voor je ogen. Een van de meest voorkomende oogklachten tijdens de overgang is een verminderde productie van traanvocht. Dit kan leiden tot droge ogen, gevoeligheid voor licht en wazig zicht. Daarnaast kan tijdens de overgang ook de oogdruk stijgen. Daarom is het belangrijk regelmatig de gezondheid van je ogen te laten checken. Zo kunnen mogelijke oogaandoeningen, zoals droge ogen, opgespoord worden. Het is altijd verstandig om aan je opticien te laten weten als je last hebt van droge ogen of andere aandoeningen. Dan kan er naar een oplossing worden gezocht.”

Hou je ogen gezond

●        Droge ogen kunnen op verschillende manieren worden behandeld. Specsavers geeft verschillende tips:

o   Gebruik de juiste soort oogdruppels en gels. Vraag altijd om advies van jouw opticien.

o   Bescherm je ogen tegen wind en droge lucht door een zonnebril of bril te dragen.

o   Draag minder vaak contactlenzen of doe ze eerder uit. Kies hierbij voor hoogwaardige en hydraterende contactlenzen en gebruik alleen oogdruppels die ook geschikt zijn bij contactlenzen.

o   Voeding heeft invloed: omega-3 vetzuren kunnen bijvoorbeeld de symptomen van droge ogen verlichten.

●        Laat regelmatig je ogen en de gezondheid van je ogen checken. Een ooggezondheidsonderzoek kan veranderingen in het oog aan het licht brengen die misschien te maken hebben met de hormonale balans in je lichaam.

1. Bij deze aandoening wordt de oogzenuw beschadigd. Dit kan leiden tot een blijvende vermindering van je zicht en eventueel tot blindheid. 
2. Het is één van de belangrijkste oorzaken van blindheid; 15% van de mensen met glaucoom wordt blind en naar schatting is glaucoom de oorzaak voor 29% van de ongeveer 35.000 mensen die blind zijn in Nederland.
3. Glaucoom is een sluipende oogziekte. Het kan zijn dat je jarenlang zonder het te weten met glaucoom rondloopt. Klachten ontstaan vaak pas veel later. 
4. De kans op deze oogziekte is groter bij mensen met een verhoogde oog- en/of bloeddruk, een hoge min-sterkte of plus-sterkte. Ook mensen met een Afrikaanse en Aziatische afkomst hebben meer kans op glaucoom. 
5. Is er glaucoom bij jou ontdekt? Laat dit dan altijd aan jouw familie weten. Glaucoom kan namelijk erfelijk zijn.

Check check, dubbelcheck 
Glaucoom is niet te genezen, maar de klachten kunnen wel worden beperkt. Laat daarom de gezondheid van je ogen vanaf je 40e tweejaarlijks checken. Ook als je geen klachten hebt. Want ook voor je ogen geldt: voorkomen is beter dan genezen. Bij Specsavers kun je de gezondheid van je ogen laten controleren, lees er meer over.

Truusje Wijsman, Head of Marketing Optiek bij Specsavers, licht toe: “In Nederland dragen meer dan 9 miljoen mensen een bril en/of contactlenzen. Dit aantal groeit vanwege de vergrijzing en daarnaast neemt het aantal mensen met oogziekten tot 2030 met 17% toe. Het belang van gezonde ogen is dus groter dan ooit. De meeste mensen kennen de sterktemeting bij de opticien. Tijdens het ooggezondheidsonderzoek wordt naar de gezondheid van je ogen gekeken. Specsavers is de enige optiekketen die dit onderzoek op landelijk niveau aanbiedt: elke dag en in al onze winkels. Een onderzoek is heel laagdrempelig dus.”

Differentiatie door focus op zorg
De oogzorgketen staat in haar marketing met onder andere de ‘was nou maar naar Specsavers gegaan’ slogan voornamelijk bekend om het communiceren van aanbiedingen, maar daar komt nu verandering in. Wijsman licht toe: “In onze campagnes ligt de focus vaak op ‘value for money’ en dit is zeker een essentieel onderdeel van onze propositie. Maar we weten dat klanten ons professionele advies en expertise ook waarderen. Daarom willen we daar met deze campagne meer de focus op leggen, passend bij onze missie.” Bovendien vindt de keten het belangrijk om zich in de sterk concurrerende markt, waarin weinig differentiatie is, op een nieuwe manier te onderscheiden. “Consumenten willen meer gemak, dit onderzoek is heel toegankelijk. Met deze focus op zorg en dit ooggezondheidsonderzoek willen we ons differentiëren en onze meerwaarde laten zien,” aldus Wijsman.

Overigens heeft de consument die vertrouwd is met de welbekende aanbiedingen van Specsavers niets te vrezen, want de huidige communicatie laat de oogzorgketen niet los. Deze campagne wordt enkel toegevoegd aan de bestaande marketinguitingen. Wijsman: “We gaan alleen meer kenbaar maken wat we nog méér kunnen op gebied van onze expertise. De slogan en het voordelige aanbod gaan nergens heen. Die zitten in ons DNA en zijn net zo goed onderdeel van onze missie om betaalbare oogzorg toegankelijk te maken.”

De commercial is vanaf vandaag op TV te zien, en is hier online te bekijken. De commercial maakt onderdeel uit van een bredere campagne, met daarin ook print- en online uitingen. Met het ooggezondheidsonderzoek is het mogelijk om tekenen van medische (erfelijke) oogaandoeningen te signaleren, zoals glaucoom en maculadegeneratie. Voor het ooggezondheidsonderzoek kun je nu terecht bij de Specsavers winkels.

Campagne credits

• Specsavers: Keith Willis, Charlotte Riis-Cordsen, Julie Mohr, Truusje Wijsman, Leonie Hoogendoorn
• Bureau: Sunrise
• Creatie: Sunrise
• Strategie: Specsavers
• Agency producer: Filippa Borg Willer
• Productiemaatschappij: FBvB
• Regisseur: Mathias Hovgaard
• Producer: Filippa Borg Willer
• Offline montage: Tanya Fallenius
• Online: Welcome 
• Grading: Welcome Post
• Geluid: Welcome Post

●        Jaarlijks vinden er ongeveer 2,4 miljoen huisartsbezoeken plaats voor klachten aan het oog.

●        Jaarlijks verwijzen huisartsen ongeveer 550.000 mensen door naar de oogarts.

●        Minimaal 1 miljoen mensen in Nederland hebben een oogziekte waarvoor medisch-specialistische zorg nodig is.

●        De wachttijden voor een poliklinisch bezoek bij ziekenhuizen liggen boven de Treeknorm van 28 dagen.

●        De verwachting is dat het aantal mensen met oogziekten tot 2030 stijgt met meer dan 17%, door de vergrijzing.

Uit het rapport blijkt duidelijk dat de vraag naar oogzorg hoger is dan het aanbod. Terwijl zichtverlies veel impact heeft op de kwaliteit van leven. Een tijdige diagnose en behandeling kunnen dus veel leed voorkomen.

Optometrist tussen huisarts en oogarts
In de klassieke oogzorgketen verwijst een huisarts op basis van klachten door naar een oogarts. Mensen met oogklachten worden door huisartsen relatief vaak doorverwezen. Dit komt door beperkte mogelijkheden voor huisartsen om een goede diagnose te stellen. Dit maakt dat de oogarts consulten op zich moet nemen, die ook eerder door een optometrist afgehandeld hadden kunnen worden. Volgens het rapport kan dit knelpunt opgelost worden door de optometrist eerder in te zetten in de oogzorgketen. De huisarts verwijst dan eerst door naar de optometrist (‘anderhalvelijnszorg’), die als poortwachter fungeert en vaak benodigd oogonderzoek kan verrichten. Hierdoor worden onnodige doorverwijzingen naar de oogarts voorkomen, zijn er kortere wachttijden en neemt de kwaliteit van zorg toe doordat een groter aandeel plaatsvindt op basis van diagnoses in plaats van klachten.

●        Oogheelkunde behoort tot een van de 4 specialismen waar vanuit de huisarts de meeste verwijzingen naar de oogarts komen.

●        Landelijk hoeven er mogelijk 130.000 mensen minder per jaar naar de oogarts bij inzet van een optometrist tussen de huisarts en oogarts (‘anderhalvelijnszorg’).

●        Maar liefst 75% van de patiënten met laagcomplexe klachten heeft naar schatting genoeg aan een bezoek aan de optometrist.

●        Landelijke inzet van de optometrist tussen huisarts en oogarts kan 7 miljoen euro aan zorgkosten voor mensen met laagcomplexe klachten besparen.

Juiste Zorg op de Juiste Plek
Het succes van het inzetten van de optometrist in de oogzorgketen, tussen de huisarts en de oogarts, is praktisch bewezen in verschillende pilots binnen de Juiste Zorg op de Juiste Plek, verspreid over Nederland. Hierbij werken huisartsen, oogartsen, optometristen en verzekeraars samen om de zorgketen te reorganiseren en wordt de optometrist tussen de huisarts en oogarts gepositioneerd (‘anderhalvelijnszorg’). Hieruit blijkt dat bij deze constructie de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de oogzorg toeneemt. Specsavers participeert als oogzorgspecialist ook in een aantal van deze pilots.

Met oog op de positionering van de optometrist, constateert het rapport verder dat ook de toegankelijkheid van de optometrist verbeterd zou kunnen worden.

●        Optometristen vormen de grootste groep gespecialiseerde professionals in de oogzorg (aantal 1300 in 2018, waarvan 588 werkzaam bij een optiekzaak).

●        Toch zien optometristen in een optiekzaak gemiddeld slechts 19 patiënten per week.

●        Bovendien voeren optometristen, die in optiekzaken werken, door de inrichting van de huidige oogzorgketen niet altijd de werkzaamheden uit waarvoor ze zijn opgeleid.

Optometrie op afstand bij Specsavers
Een ander alternatief, waarbij de optometrist ook efficiënter ingezet wordt op zijn/haar functie, is om de optometrist te positioneren in de eerste lijn. Daarmee is de optometrist direct toegankelijk, zonder verwijzing van de huisarts. Dit kan de huisarts ontlasten door het ‘overnemen’ van patiënten met laagcomplexe klachten. Positionering van de optometrist in de eerste lijn vereist - naast een poortwachtersfunctie - wel dat er voldoende capaciteit is bij optometristen, en dat vergoeding van het optometrisch onderzoek vanuit de zorgverzekering mogelijk is. Vanuit deze knelpunten én het belang van een vroegtijdige diagnose biedt Specsavers optometrie op afstand aan, waarbij er, tijdens een zogeheten ooggezondheidsonderzoek, op een laagdrempelige manier naar de ooggezondheid wordt gekeken.

Hoe werkt optometrie op afstand - ofwel het ooggezondheidsonderzoek - bij Specsavers? 
Op basis van een uitgebreide vragenlijst wordt advies gegeven of een ooggezondheidsonderzoek zinvol is. Vervolgens gebruiken speciaal opgeleide medewerkers geavanceerde apparatuur voor verschillende metingen in de winkel en beoordeelt de optometrist op afstand binnen 48 uur alle gegevens uit deze metingen. Hierna wordt er op basis van eventuele afwijkingen gekeken of er verder onderzoek door de optometrist in de winkel en/of een verwijzing naar de oogarts nodig is.

Het SiRM rapport bevestigt dat optometrie op afstand kan helpen om optometristen in optiekzaken meer patiënten te laten zien en de oogzorg zo verder te ontlasten. Omdat optometristen op afstand geen tijd kwijt zijn aan reizen, niet-optometrische werkzaamheden en de begeleiding van mensen tijdens het onderzoek, kunnen zij meer beoordelingen doen op een werkdag en is hun productiviteit hoger. Ook wordt de oogzorg hiermee betaalbaarder. In de praktijk testte Specsavers het nut van optometrie op afstand in een pilot bij vier winkels in de regio Zwolle (augustus 2020- april 2021). Onder de 881 deelnemers was in maar liefst 85% van de gevallen na een bezoek aan de optometrist bij Specsavers geen verwijzing naar de oogarts nodig.

Oog op de toekomst 
Het rapport concludeert dat het inzetten van een optometrist tussen huisarts en oogarts, en optometrie op afstand, de oogzorg kan ontlasten en kosten kan besparen:

●        Wanneer 1 op de 3 mensen van de 2 miljoen consulten per jaar voor oogklachten in plaats van bij de huisarts bij de optometrist komt, zou dit circa 750.000 consulten per jaar voor de huisarts schelen.

●        Landelijke positionering van de optometrist tussen huis- en oogarts en optometrie op afstand leidt tot een daling van de kosten voor diagnostiek van mensen met laagcomplexe klachten met ~55% van €26 miljoen tot €12 miljoen per jaar.

Met het oog op de toekomst zou optometrie op afstand kunnen leiden tot waardevolle kwaliteitsverbeteringen in de oogzorg. Zorg en commercie blijven duidelijk gescheiden, omdat optometristen juist gerichter op hun eigen functie ingezet worden. Verder loopt door deze preventieve screening de oogzorg minder vol. De vroegtijdige diagnose door een optometrist levert voor een aantal oogziekten gezondheidswinst op omdat zichtverlies in de toekomst kan worden voorkomen of verminderd (ondanks dat patiënten hierdoor eerder in de zorgketen terecht komen). Daarbij is er eventueel op latere leeftijd minder intensieve zorg nodig. Hierdoor worden hogere zorgkosten op termijn vermeden.

Een afspraak voor een ooggezondheidsonderzoek bij Specsavers kost 29 euro. Dit onderzoek is bovenop de reguliere oog(sterkte)meting die gratis is. Optometrie op afstand is nu uitgerold bij 27 Specsavers-winkels in Noord-Nederland. Naar verwachting bieden alle 142 winkels dit onderzoek aan vanaf najaar 2022.

Het niet tijdig ontdekken van een oogaandoening kan grote gevolgen hebben voor de rest van je leven. Veel mensen gaan pas naar de huisarts of oogarts op het moment dat ze klachten hebben, terwijl het dan soms al te laat is. Omdat uit onderzoek blijkt dat vijftig procent van het zichtverlies kan worden voorkomen, wijst Specsavers Nederlanders op het belang van regelmatige oogcontroles. Dit kan gaan om een sterktemeting door de opticien of een uitgebreider onderzoek door de optometrist, het zogenaamde ooggezondheidsonderzoek. Een optometrist kan de gezondheid van de ogen controleren en tekenen van medische aandoeningen, zoals diabetes of de oogaandoening glaucoom, vroegtijdig detecteren. Daarnaast kan een optometrist ook bepaalde klachten behandelen, zoals droge ogen en in een aantal gevallen rode ogen. Voor een afspraak bij een optometrist is geen verwijzing van een huisarts nodig.

Hoe vaak controleren we onze ogen?
Pauline Schenk, optometrist van Specsavers: “We gaan standaard twee keer per jaar naar de tandarts, maar hoe vaak laten we nu eigenlijk onze ogen controleren? Dit vergeten we in veel gevallen, terwijl je ogen zó belangrijk voor je zijn en vanaf je veertigste het risico op een oogaandoening toeneemt. Daarom roepen we mensen vanaf veertig jaar op om een afspraak bij ons te maken voor een uitgebreid ooggezondheidsonderzoek. Dit onderzoek kan vervolgens helpen om signalen van oogaandoeningen te ontdekken.”

Ogen vertellen iets over de gezondheid
Dat ogen veel kunnen vertellen over de gezondheid bewijst het uitzonderlijke verhaal van Auke Creemers. “Begin dit jaar ervaarde ik ineens problemen met mijn ogen; in korte tijd verslechterde mijn zicht aanzienlijk. Ik liep een Specsavers filiaal binnen om naar mijn ogen te laten kijken. Daar kwam de opticien tijdens een oogmeting erachter dat er echt iets mis was met mijn zicht wat hoogstwaarschijnlijk niet alleen met mijn sterkte te maken had. Ik werd dus direct doorverwezen naar de huisarts en vervolgens naar een oogarts in het ziekenhuis. Daar bleek dat ik een hersentumor had die op mijn oogzenuw drukte. Gelukkig ben ik inmiddels geopereerd en gaat het goed met me. Het is de verwachting dat mijn zicht volledig zal herstellen. Ik ben dus ongelooflijk blij dat ik mijn ogen heb laten controleren en daardoor op tijd naar de juiste personen ben doorverwezen.”

Op dit moment zijn ongeveer 250.000 mensen blind of slechtziend, waarvan 150.000 mensen met permanente blindheid of visuele beperking als gevolg van een oogaandoening en 100.000 mensen met een niet gecorrigeerde refractieafwijking. De verwachting is dat dit in 2030 is gestegen naar 315.000 mensen, mede door de vergrijzing. Daarbij stegen de gemiddelde wachttijden in het ziekenhuis voor de oogarts naar 6,5 week in 2016, waar dit in 2013 nog op 4 weken lag. In het noorden van het land liep het gemiddelde zelfs op tot 9 weken. Met een stijging van ruim 60 procent overschrijden de wachttijden het nationaal vastgesteld maximum van 4 weken.

Specialistische oogzorg loopt achter
Er is een groot tekort aan oogspecialisten in Nederland terwijl de vraag alleen maar toeneemt. In Nederland zijn er op 10.000 inwoners 3,6 oogspecialisten (0,4 oogartsen, 0,7 optometristen en 2,5 opticiens). In onze buurlanden België en Duitsland ligt dit aantal hoger, respectievelijk 4,4 (0,9 oogartsen, 0,4 optometristen en 3,1 opticiens) en 5,5 oogspecialisten (0,8 oogartsen, 2,1 optometristen en 2,6 opticiens) per 10.000 inwoners.

Optometristen kunnen in ziekenhuizen en optiekwinkels werken. Een optometrist onderzoekt de gezondheid van de ogen. Daarbijwordt er gekeken naar afwijkingen die kunnen duiden op de meest voorkomende oogaandoeningen zoals diabetische retinopathie, glaucoom, maculadegeneratie en staar. Wanneer oogaandoeningen in een vroeg stadium worden gedetecteerd, kan zichtverlies worden voorkomen.

Over de Nationale Rapportage Oogzorg 2018
Het onderzoek is in 2018 uitgevoerd door Copenhagen Economics, een vooraanstaand Deens onderzoeksbureau. Bij de totstandkoming zijn ook Nederlandse oogartsen en ervaringsdeskundigen betrokken. ​ Ga voor meer informatie en om de Nationale Rapportage Oogzorg 2018 te downloaden naar www.specsavers.nl/zichtopogen of www.oogfonds.nl/oogzorg.