“Het is zorgwekkend om te zien dat men weinig prioriteit geeft aan de ogen. Het advies is om iedere twee jaar je ogen te laten controleren, of het nu gaat om een oogmeting of een ooggezondheidsonderzoek”, stelt Farah Amara, optometrist bij Specsavers. “Het verraderlijke aan een oogaandoening is dat deze zich onopgemerkt kan ontwikkelen, met soms weinig of vage klachten gedurende een lange periode. Sluipenderwijs tast de aandoening het zicht aan. Daardoor trekken mensen te laat aan de bel en kan het zicht niet altijd meer hersteld worden.” Dat is ook bij de oogziekte glaucoom het geval. Het verloop van glaucoom is over het algemeen pijnloos en wordt niet altijd opgemerkt. Dat komt omdat uitval in één oog wordt opgevangen door het andere oog. Naarmate de oogzenuw meer schade oploopt, verdwijnen er steeds meer delen van het gezichtsveld. In één van de laatste stadia van glaucoom ontstaat kokerzicht, waardoor het lijkt alsof je door een smalle koker kijkt.

Demografische verschillen
Uit het onderzoek blijkt dat het onderzoeken van de gezondheid van de ogen voor mannen (5,8 procent) minder prioriteit heeft dan voor vrouwen (8,7 procent). Over het algemeen blijkt uit het onderzoek dat de verschillende medische onderzoeken meer prioriteit hebben bij hogeropgeleiden. Echter, dit is niet het geval voor het uitvoeren van een oogmeting en ooggezondheidsonderzoek. Hier geldt het juist andersom.

Kijk je ogen uit!
Een dolfijn slaapt met één oog open, een varken kan niet omhoog kijken en duiven headbangen hun kop voor een beter zicht, wist je dit allemaal al? Er valt enorm veel te leren over de kijkers van dieren. Op de ZieZoo-kraskaart vind je verschillende dieren uit ons dierenrijk. Specsavers spoort kinderen en hun ouders graag aan om eens verder te kijken en op ontdekking te gaan. De kraskaart staat vol met informatie over alle dierenogen, kras ze open om erachter te komen welke een feit of fabel is. Vind jij een groen vakje onder jouw opengekraste kaart? Dan heb jij het winnende lot en ontvang je een dagje uit cadeaukaart. Niet gewonnen? Niet getreurd! Met de kraskaart leer je meer over de ogen van verschillende dieren. Ga eens naar buiten en kijk eens naar de ogen van dieren in jouw omgeving.

Schokkende cijfers
Bijziendheid begint meestal als een kind 6 tot 12 jaar oud is. De bijziendheid wordt daarna in de kinderjaren langzaam maar zeker erger. Uit onderzoek van het Oogfonds* blijkt dat een op de vijf kinderen die voor het tiende jaar bijziend is een hoge bijziendheid ontwikkelt. Een op de drie mensen met hoge bijziendheid wordt later slechtziend. Dat betekent: 30 procent zicht of minder. Hoge bijziendheid kan daarnaast ook nog eens op latere leeftijd tot ernstige oogaandoeningen leiden.zoek genoemd/vermeld, maar is niet in dit onderzoek onderzocht. Dus ik blijf de koppeling lastig vinden.

Specsavers roept daarom ouders op om met hun kinderen de 20-20-2 regel te gebruiken. Deze regel is slechts bij één op de tien ouders bekend, terwijl dit de beste vuistregel is voor het voorkomen van bijziendheid van het kind. Het is belangrijk om na elke twintig minuten dichtbij kijken ook twintig seconden in de verte te kijken. En nog belangrijker: ga minimaal twee uur per dag naar buiten.

Kijk op onze site in welke winkels de kraskaart beschikbaar is en voor meer informatie over bijziendheid.

●        Jaarlijks vinden er ongeveer 2,4 miljoen huisartsbezoeken plaats voor klachten aan het oog.

●        Jaarlijks verwijzen huisartsen ongeveer 550.000 mensen door naar de oogarts.

●        Minimaal 1 miljoen mensen in Nederland hebben een oogziekte waarvoor medisch-specialistische zorg nodig is.

●        De wachttijden voor een poliklinisch bezoek bij ziekenhuizen liggen boven de Treeknorm van 28 dagen.

●        De verwachting is dat het aantal mensen met oogziekten tot 2030 stijgt met meer dan 17%, door de vergrijzing.

Uit het rapport blijkt duidelijk dat de vraag naar oogzorg hoger is dan het aanbod. Terwijl zichtverlies veel impact heeft op de kwaliteit van leven. Een tijdige diagnose en behandeling kunnen dus veel leed voorkomen.

Optometrist tussen huisarts en oogarts
In de klassieke oogzorgketen verwijst een huisarts op basis van klachten door naar een oogarts. Mensen met oogklachten worden door huisartsen relatief vaak doorverwezen. Dit komt door beperkte mogelijkheden voor huisartsen om een goede diagnose te stellen. Dit maakt dat de oogarts consulten op zich moet nemen, die ook eerder door een optometrist afgehandeld hadden kunnen worden. Volgens het rapport kan dit knelpunt opgelost worden door de optometrist eerder in te zetten in de oogzorgketen. De huisarts verwijst dan eerst door naar de optometrist (‘anderhalvelijnszorg’), die als poortwachter fungeert en vaak benodigd oogonderzoek kan verrichten. Hierdoor worden onnodige doorverwijzingen naar de oogarts voorkomen, zijn er kortere wachttijden en neemt de kwaliteit van zorg toe doordat een groter aandeel plaatsvindt op basis van diagnoses in plaats van klachten.

●        Oogheelkunde behoort tot een van de 4 specialismen waar vanuit de huisarts de meeste verwijzingen naar de oogarts komen.

●        Landelijk hoeven er mogelijk 130.000 mensen minder per jaar naar de oogarts bij inzet van een optometrist tussen de huisarts en oogarts (‘anderhalvelijnszorg’).

●        Maar liefst 75% van de patiënten met laagcomplexe klachten heeft naar schatting genoeg aan een bezoek aan de optometrist.

●        Landelijke inzet van de optometrist tussen huisarts en oogarts kan 7 miljoen euro aan zorgkosten voor mensen met laagcomplexe klachten besparen.

Juiste Zorg op de Juiste Plek
Het succes van het inzetten van de optometrist in de oogzorgketen, tussen de huisarts en de oogarts, is praktisch bewezen in verschillende pilots binnen de Juiste Zorg op de Juiste Plek, verspreid over Nederland. Hierbij werken huisartsen, oogartsen, optometristen en verzekeraars samen om de zorgketen te reorganiseren en wordt de optometrist tussen de huisarts en oogarts gepositioneerd (‘anderhalvelijnszorg’). Hieruit blijkt dat bij deze constructie de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de oogzorg toeneemt. Specsavers participeert als oogzorgspecialist ook in een aantal van deze pilots.

Met oog op de positionering van de optometrist, constateert het rapport verder dat ook de toegankelijkheid van de optometrist verbeterd zou kunnen worden.

●        Optometristen vormen de grootste groep gespecialiseerde professionals in de oogzorg (aantal 1300 in 2018, waarvan 588 werkzaam bij een optiekzaak).

●        Toch zien optometristen in een optiekzaak gemiddeld slechts 19 patiënten per week.

●        Bovendien voeren optometristen, die in optiekzaken werken, door de inrichting van de huidige oogzorgketen niet altijd de werkzaamheden uit waarvoor ze zijn opgeleid.

Optometrie op afstand bij Specsavers
Een ander alternatief, waarbij de optometrist ook efficiënter ingezet wordt op zijn/haar functie, is om de optometrist te positioneren in de eerste lijn. Daarmee is de optometrist direct toegankelijk, zonder verwijzing van de huisarts. Dit kan de huisarts ontlasten door het ‘overnemen’ van patiënten met laagcomplexe klachten. Positionering van de optometrist in de eerste lijn vereist - naast een poortwachtersfunctie - wel dat er voldoende capaciteit is bij optometristen, en dat vergoeding van het optometrisch onderzoek vanuit de zorgverzekering mogelijk is. Vanuit deze knelpunten én het belang van een vroegtijdige diagnose biedt Specsavers optometrie op afstand aan, waarbij er, tijdens een zogeheten ooggezondheidsonderzoek, op een laagdrempelige manier naar de ooggezondheid wordt gekeken.

Hoe werkt optometrie op afstand - ofwel het ooggezondheidsonderzoek - bij Specsavers? 
Op basis van een uitgebreide vragenlijst wordt advies gegeven of een ooggezondheidsonderzoek zinvol is. Vervolgens gebruiken speciaal opgeleide medewerkers geavanceerde apparatuur voor verschillende metingen in de winkel en beoordeelt de optometrist op afstand binnen 48 uur alle gegevens uit deze metingen. Hierna wordt er op basis van eventuele afwijkingen gekeken of er verder onderzoek door de optometrist in de winkel en/of een verwijzing naar de oogarts nodig is.

Het SiRM rapport bevestigt dat optometrie op afstand kan helpen om optometristen in optiekzaken meer patiënten te laten zien en de oogzorg zo verder te ontlasten. Omdat optometristen op afstand geen tijd kwijt zijn aan reizen, niet-optometrische werkzaamheden en de begeleiding van mensen tijdens het onderzoek, kunnen zij meer beoordelingen doen op een werkdag en is hun productiviteit hoger. Ook wordt de oogzorg hiermee betaalbaarder. In de praktijk testte Specsavers het nut van optometrie op afstand in een pilot bij vier winkels in de regio Zwolle (augustus 2020- april 2021). Onder de 881 deelnemers was in maar liefst 85% van de gevallen na een bezoek aan de optometrist bij Specsavers geen verwijzing naar de oogarts nodig.

Oog op de toekomst 
Het rapport concludeert dat het inzetten van een optometrist tussen huisarts en oogarts, en optometrie op afstand, de oogzorg kan ontlasten en kosten kan besparen:

●        Wanneer 1 op de 3 mensen van de 2 miljoen consulten per jaar voor oogklachten in plaats van bij de huisarts bij de optometrist komt, zou dit circa 750.000 consulten per jaar voor de huisarts schelen.

●        Landelijke positionering van de optometrist tussen huis- en oogarts en optometrie op afstand leidt tot een daling van de kosten voor diagnostiek van mensen met laagcomplexe klachten met ~55% van €26 miljoen tot €12 miljoen per jaar.

Met het oog op de toekomst zou optometrie op afstand kunnen leiden tot waardevolle kwaliteitsverbeteringen in de oogzorg. Zorg en commercie blijven duidelijk gescheiden, omdat optometristen juist gerichter op hun eigen functie ingezet worden. Verder loopt door deze preventieve screening de oogzorg minder vol. De vroegtijdige diagnose door een optometrist levert voor een aantal oogziekten gezondheidswinst op omdat zichtverlies in de toekomst kan worden voorkomen of verminderd (ondanks dat patiënten hierdoor eerder in de zorgketen terecht komen). Daarbij is er eventueel op latere leeftijd minder intensieve zorg nodig. Hierdoor worden hogere zorgkosten op termijn vermeden.

Een afspraak voor een ooggezondheidsonderzoek bij Specsavers kost 29 euro. Dit onderzoek is bovenop de reguliere oog(sterkte)meting die gratis is. Optometrie op afstand is nu uitgerold bij 27 Specsavers-winkels in Noord-Nederland. Naar verwachting bieden alle 142 winkels dit onderzoek aan vanaf najaar 2022.

Bij ooggymnastiek draait het dus om ontspanning en rust voor je ogen. Bijvoorbeeld door afwisselend te focussen op iets dat dichtbij en ver weg is. Of door je ogen van boven naar beneden en van links naar rechts te bewegen. De oefeningen zijn simpel en kunnen altijd, overal en door iedereen worden uitgevoerd. Je kunt je ogen hier echter niet mee trainen of oogproblemen of -afwijkingen verhelpen. “Wil je weten hoe het met de gezondheid van je ogen is gesteld? Dan is het verstandig om een afspraak te maken bij een optometrist”, tipt Jiska van Dam, optometrist bij Specsavers. “Zo kunnen eventuele oogaandoeningen in een vroeg stadium herkend worden. Wij adviseren iedereen van 40 jaar en ouder dit elke twee jaar te doen.”

* Let op: Mocht je bij één van deze oefeningen pijn of ongemak ervaren, stop dan met de oefening en maak een afspraak bij een oogspecialist om de gezondheid van je oog te controleren.